Lan man về “nghề” văn hoá
Lan man để thấy vai trò của những người thực thi văn hoá ở cơ sở là rất quan trọng, không thể hời hợt ai làm cũng được mà phải được đào tạo, phải đam mê và có một cái tâm trong sáng, nâng niu quý trọng di sản của ông cha và tài sản do nhân dân lao động làm ra... 
SKĐS - Hiện nay, ở các buôn làng Tây Nguyên đang có những chuyển dịch văn hoá rất dữ dội. Đời sống buôn làng có nhiều thay đổi kéo theo nhiều thay đổi về tinh thần, về những giá trị tưởng như rất bền chặt nhưng té ra khi đối diện với cơn lốc thị trường lại vô cùng mong manh dễ vỡ.
Đưa văn minh hiện đại đến với đồng bào là mục tiêu phấn đấu của Đảng ta, nhà nước ta. Nhưng về mặt nào đấy, sự văn minh ấy lại thách thức các giá trị văn hoá truyền thống. Điện về mang theo bao điều tốt đẹp và tiện dụng, nhưng nó sẽ giết chết các đêm kể khan, hơamon truyền thống. Các bộ chiêng không thể tiện dụng bằng ghi ta, organ, ngồi kỳ cạch dệt cả tháng trời được một tấm thổ cẩm trong khi các cửa hàng cửa hiệu bán đầy đồ may sẵn mà giá lại rẻ... thì rõ ràng các giá trị văn hoá truyền thống đang bị tấn công rất dữ dội.
Đấy là những thách thức mang tính khách quan mà bản thân nền văn hoá nào cũng phải trải qua và bản thân văn hoá có khả năng điều tiết, thích nghi, còn có những thách thức mang yếu tố chủ quan của những người điều hành nhiều khi cũng làm tăng nhanh sự biến mất của văn hoá truyền thống.
Ví dụ như việc chúng ta ồ ạt xây dựng các nhà rông văn hoá, mỗi cái hàng trăm triệu là một sự lãng phí rất lớn, nó khiến cho các nhà rông truyền thống hết... đất sống. Nhà rông chỉ gắn với từng làng cụ thể, nó là linh hồn của làng, là niềm tự hào, là sức mạnh của làng, là đời sống tâm linh của cộng đồng làng ấy, là ước mơ, khát vọng của nhân dân... Các nhà rông văn hoá thường làm ở trung tâm xã, rất to và hiện đại, nhưng không... ai lên cả. Nó có thể là một trụ sở, một thiết chế văn hoá, nhưng không thể thay thế cho các nhà rông truyền thống của từng làng. Và nếu chỉ dùng để làm trụ sở văn hoá cho xã thì có cần phải xây dựng to lớn hoành tráng đến thế?
Hiện đang có một thực tế là ai cũng có thể làm... ở ngành văn hoá được, từ cấp tỉnh chứ chả nói đến cấp huyện, cấp xã. Văn hoá không chỉ là “cờ đèn kèn trống” mà nó chính là toàn bộ đời sống của nhân dân, vì thế, nó đòi hỏi những người thực thi phải được đào tạo bài bản.
Hiện đang có một thực tế là ai cũng có thể làm... ở ngành văn hoá được, từ cấp tỉnh chứ chả nói đến cấp huyện, cấp xã. Văn hoá không chỉ là “cờ đèn kèn trống” mà nó chính là toàn bộ đời sống của nhân dân, vì thế, nó đòi hỏi những người thực thi phải được đào tạo bài bản.
Chỉ một ứng xử không đúng có thể làm lệch hướng cả một phong tục đẹp. Các buôn làng Tây Nguyên khi được định canh định cư, người ta làm theo thiết kế ô vuông như ở thành phố. Kết quả là được cái văn minh sạch đẹp nhưng hình như cái hồn, cái cốt của làng rơi vãi ở đâu hết, cái ấm cúng gần gũi của dân làng với nhau cũng biến đi đâu mất...
Đang có một hiện tượng là chúng ta áp đặt ý chí của những người thực thi vào một nền văn hoá khác. Người Kinh chúng ta thuộc hệ văn minh lúa nước, còn đồng bào dân tộc Tây Nguyên thuộc nền văn minh nương rẫy, có nhiều điểm chung và cũng có nhiều điều khác xa nhau, không thể áp đặt và cũng không thể đồng hoá.
Lấy từ hiện tượng cồng chiêng ra mà ngẫm cũng thấy có nhiều điều lý thú. Chúng ta đều biết người dân tộc Tây Nguyên không làm được cồng chiêng, mà nó do người Kinh và người Lào làm, nhưng cồng chiêng lại gắn bó với người Tây Nguyên, trở thành đặc sản của riêng họ chứ người Kinh và người Lào không sử dụng chiêng thông dụng, bất quá nó chỉ là phèng la trong các đám ma. Người Tây Nguyên biến chiêng thành văn hoá của riêng mình. Không chỉ văn hoá tinh thần, chiêng còn là tài sản, là thước đo sự giàu nghèo hùng mạnh của từng gia đình, từng làng. Chiêng muốn sử dụng được, sau khi đúc xong phải chỉnh sửa âm thanh, “lên dây chiêng”. Những người lên dây chiêng giỏi nhất, tài hoa nhất chính là người dân tộc Tây Nguyên chứ không phải là những người Kinh đúc chiêng ở làng Phước Kiều, Quảng Nam kia...
Lan man để thấy vai trò của những người thực thi văn hoá ở cơ sở là rất quan trọng, không thể hời hợt ai làm cũng được mà phải được đào tạo, phải đam mê và có một cái tâm trong sáng, nâng niu quý trọng di sản của ông cha và tài sản do nhân dân lao động làm ra...
Lan man để thấy vai trò của những người thực thi văn hoá ở cơ sở là rất quan trọng, không thể hời hợt ai làm cũng được mà phải được đào tạo, phải đam mê và có một cái tâm trong sáng, nâng niu quý trọng di sản của ông cha và tài sản do nhân dân lao động làm ra...
Bài và ảnh: Văn Công Hùng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét