Không thể đặc xá ngoài luật

Tôi ủng hộ quan điểm của tác giả Lê Thọ Bình về "Không thể đặc xá ngoài luật". Xã hội phải thượng tôn pháp luật vì pháp luật là công cụ duy nhất để bảo vệ người yếu thế chúng ta. Nếu bản thân chúng ta cũng muốn vi phạm pháp luật để ủng hộ ông Thăng thì không thể trách những người khác cũng vi phạm pháp luật. Khi đó xã hội sẽ vận hành theo luật rừng; kẻ mạnh ức hiếp kẻ yếu. Những người yếu thế như chúng ta sẽ không có gì để bảo vệ mình. Trong trường hợp ông Đinh La Thăng, tôi không tán thành ý kiến của bác Bình là nên "cải cách luật", "cho phép giám sát điện tử tại cộng đồng với những người phạm tội kinh tế, có thái độ cải tạo tốt, ít nguy cơ tái phạm, tuổi cao hoặc có bệnh lý nghiêm trọng", tức là trường hợp ông Thăng. Làm thế không khác gì đẽo chân cho vừa giầy và khẳng định ông Thăng bị kết án 30 năm tù là đúng. Ý kiến của tôi là luật sư và các cơ quan pháp luật phải đưa ra những bằng chứng mới hoặc xem lại những bằng chứng cũ để lật lại vụ án của ông Thăng, từ đó xử lại và giảm án cho ông theo đúng luật. Tôi tin ông Thăng là một trường hợp rất đặc biệt, là một vụ án trả thù mang màu sắc cá nhân, chứ không trên cơ sở pháp luật và không cân bằng với những trường hợp phạm tội khác; thực chất ông Thăng là người chịu tội thay ông trùm và nhóm lợi ích của ông trùm. Nay ông trùm được vinh danh, thế lực ông trùm đã được khôi phục; con cái ông đang thăng tiến vù vù... thì việc xét lại vụ án ông Thăng rất bình thường. Thậm chí tôi còn nghĩ hiện tượng có rất nhiều người nổi tiếng đồng loạt xin đặc xá cho ông Thăng có thể là một kế hoạch bài bản, có tổ chức, có chi tiền của thế lực nào đó để tạo ra "danh chính ngôn thuận" cho cuộc giải cứu ông Thăng. Nếu đúng vậy thì khả năng ông Thăng được đặc xá “theo dư luận xã hội” có lẽ rất cao ! Thực tế Đảng và Nhà nước không thể không tính đến yếu tố dư luận xã hội hay nói cách khác là lòng dân. Liệu có yên dân không khi những vấn đề dân thấy đúng nhưng Nhà nước vẫn kiên quyết không sửa bằng hình thức này hay hình thức khác ? Đáng tiếc ở VN không có điều tra dư luận xã hội để xem tỷ lệ người dân ủng hộ đặc xá cho ông Thăng là bao nhiêu để Đảng và Nhà nước có thêm cơ sở cân nhắc, quyết định.

Không thể đặc xá ngoài luật

FB Lê Thọ Bình 14-7-2025 - Sự kiện người dân, trong đó có không ít nghệ sĩ nổi tiếng, ký tên kiến nghị đặc xá cho ông Đinh La Thăng, người đang thụ án 30 năm tù, đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Tuy nhiên, dưới góc nhìn pháp luật, điều đáng bàn không phải là tình cảm, mà là nguyên tắc: Pháp luật không thể vận hành theo cảm tính và cũng không thể có ngoại lệ, dù người được đề nghị đặc xá là ai.

Đặc xá là chế định nhân đạo, không phải ân huệ tùy nghi:

Theo Luật Đặc xá năm 2018, đặc xá là việc Chủ tịch nước, nhân dịp lễ lớn hoặc sự kiện đặc biệt, quyết định tha tù trước thời hạn cho người bị kết án phạt tù, căn cứ theo đề nghị của Hội đồng tư vấn đặc xá. Tuy nhiên, luật không cho phép đặc xá “theo dư luận xã hội” hay “theo thỉnh nguyện thư triệu chữ ký”.

Cụ thể, Khoản 1, Điều 4 Luật Đặc xá quy định rõ những điều kiện để được xét đặc xá, trong đó bao gồm: đã chấp hành án ít nhất một phần thời gian theo quy định, có thái độ cải tạo tốt, đã thi hành xong phần nghĩa vụ bồi thường dân sự. Chính điều kiện này đang là rào cản lớn nhất đối với ông Đinh La Thăng.

Ông Thăng bị buộc bồi thường hơn 800 tỷ đồng, và đến nay, theo các nguồn thông tin chính thức, chưa khắc phục được khoản thiệt hại này. Vậy nên, dù có một triệu hay 10 triệu chữ ký, nếu căn cứ vào luật, ông vẫn chưa đủ điều kiện để được đề nghị đặc xá. Pháp luật không vận hành bằng số lượng chữ ký hay mức độ yêu thương trong cộng đồng.

Không thể phủ nhận, ông Đinh La Thăng là một người có cá tính đặc biệt trong hàng ngũ quan chức. Cách điều hành quyết liệt, dám làm dám chịu, gần gũi với dân, với cấp dưới, để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm trí nhiều người. Tuy nhiên, công và tội cần được tách bạch rạch ròi. Tình cảm cá nhân không thể là căn cứ để làm mềm hóa các quy định của pháp luật.

Nếu xã hội vận hành theo hướng “ai được thương thì được tha”, thì tính nghiêm minh, công bằng, vốn là trụ cột của pháp quyền, sẽ bị xói mòn. Khi đó, người ít được biết đến, không có dư luận bảo vệ, sẽ luôn chịu thiệt thòi, còn người nổi tiếng hay có “triệu chữ ký” sẽ được ưu ái. Một nền pháp trị không thể dựa vào những “nền công lý dư luận” như vậy.

Lối ra nằm ở cải cách luật, không phải ở vận động cảm tính:

Dù luật hiện hành không cho phép đặc xá khi chưa bồi thường xong thiệt hại, nhưng xã hội hoàn toàn có thể hướng tới những giải pháp nhân đạo, một cách hợp pháp và đúng tinh thần cải cách tư pháp.

Một trong số đó là kiến nghị sửa đổi Luật Thi hành án hình sự, bổ sung quy định cho phép giám sát điện tử tại cộng đồng với những người phạm tội kinh tế, có thái độ cải tạo tốt, ít nguy cơ tái phạm, tuổi cao hoặc có bệnh lý nghiêm trọng.

Việc áp dụng “giám sát tại cộng đồng” bằng vòng điện tử không chỉ giảm tải cho hệ thống trại giam, tiết kiệm ngân sách, mà còn tạo điều kiện để người phạm tội khắc phục hậu quả, chuộc lại lỗi lầm. Đây là cách tiếp cận tiến bộ, thể hiện sự kết hợp giữa pháp trị và nhân đạo, thay vì “đặc xá ngoài luật”.

Bài toán đặt ra không phải là “có nên tha ông Thăng vì ông ấy được thương mến”, mà là “có nên sửa luật để tạo cơ chế khoan dung đúng mực, công bằng, áp dụng cho tất cả những người có hoàn cảnh tương tự?”.

Nếu thật sự muốn ông Thăng hay những người như ông có cơ hội về với gia đình sớm hơn, thì thay vì ký tên xin đặc xá, xã hội nên thúc đẩy các nhà lập pháp hoàn thiện khung pháp lý, sao cho vừa thượng tôn pháp luật, vừa giữ được giá trị nhân đạo, vốn là linh hồn của một nền tư pháp tiến bộ.

Công lý không thể bị cảm tính lấn át. Nhưng cảm xúc xã hội cũng không nên bị bỏ rơi. Điều cần là biến lòng thương thành động lực cải cách pháp luật, đó mới là cách làm tử tế và bền vững trong một nhà nước pháp quyền.