Trên thế giới hiện có bao nhiêu đảng cộng sản?

Trên thế giới hiện có bao nhiêu đảng cộng sản? Vai trò của các đảng này như thế nào?

Nếu nhìn lại lịch sử chính trị thế giới trong hơn một thế kỷ qua, hiếm có phong trào chính trị nào có sức ảnh hưởng sâu rộng như phong trào cộng sản. Từ khi Karl Marx và Friedrich Engels công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản năm 1848, chủ nghĩa cộng sản đã phát triển từ một học thuyết chính trị – kinh tế thành một phong trào quốc tế với hàng trăm chính đảng hoạt động trên khắp các châu lục.

Đặc biệt sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917, phong trào cộng sản phát triển mạnh mẽ. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, hàng loạt quốc gia ở Đông Âu, châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh lần lượt do các đảng cộng sản hoặc đảng mác-xít lãnh đạo. Vào thời kỳ đỉnh cao cuối thập niên 1970 và đầu thập niên 1980, hơn 20 quốc gia trên thế giới tuyên bố xây dựng chủ nghĩa xã hội dưới sự lãnh đạo của các đảng cộng sản hoặc các đảng theo chủ nghĩa Marx – Lenin.

Tuy nhiên, sự tan rã của Liên Xô năm 1991 và những biến động chính trị tại Đông Âu đã làm thay đổi sâu sắc cục diện. Phần lớn các đảng cộng sản cầm quyền hoặc giải thể, hoặc đổi tên thành các đảng dân chủ – xã hội, xã hội chủ nghĩa hay cánh tả hiện đại để tiếp tục tham gia đời sống chính trị.

Dù vậy, điều đó không đồng nghĩa với sự biến mất của phong trào cộng sản. Trái lại, đến nay vẫn còn hơn 130 tổ chức và chính đảng cộng sản đang hoạt động tại khoảng 80–90 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Trong số đó, chỉ có 5 đảng cộng sản tiếp tục giữ vai trò cầm quyền, một số đảng tham gia liên minh chính phủ, còn nhiều đảng khác là lực lượng đối lập quan trọng trong nghị viện hoặc có ảnh hưởng đáng kể đối với phong trào công đoàn, thanh niên và các tổ chức xã hội.

I. Năm đảng cộng sản đang cầm quyền

1. Đảng Cộng sản Trung Quốc

Đảng Cộng sản Trung Quốc (CPC) hiện là đảng cộng sản lớn nhất thế giới, đồng thời cũng là chính đảng có số lượng đảng viên đông nhất toàn cầu. Cuối năm 2025, đảng có khoảng 101,3 triệu đảng viên.

Được thành lập năm 1921, Đảng Cộng sản Trung Quốc giành chính quyền năm 1949 sau thắng lợi trong cuộc nội chiến với Quốc dân đảng, thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Từ cuối năm 1978, dưới sự khởi xướng của Đặng Tiểu Bình, Trung Quốc tiến hành cải cách và mở cửa, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang mô hình "kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa". Sau hơn bốn thập niên, Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đồng thời là quốc gia xuất khẩu lớn nhất và là đối tác thương mại hàng đầu của hơn 120 nước.

Ngày nay, Đảng Cộng sản Trung Quốc vừa lãnh đạo quá trình phát triển kinh tế, vừa duy trì vai trò lãnh đạo tuyệt đối đối với hệ thống chính trị, quân đội và bộ máy nhà nước.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập ngày 3/2/1930. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đảng trở thành lực lượng lãnh đạo Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Từ năm 1954, Đảng lãnh đạo miền Bắc; sau khi đất nước thống nhất năm 1975 và nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam được thành lập năm 1976, Đảng tiếp tục giữ vai trò lãnh đạo trên phạm vi cả nước. Hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam có khoảng 5,5 triệu đảng viên.

Một dấu mốc quan trọng là công cuộc Đổi mới được khởi xướng từ Đại hội VI năm 1986. Việt Nam từng bước chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài và trở thành một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng khá cao ở châu Á trong nhiều năm liên tiếp.

3. Đảng Nhân dân Cách mạng Lào

Đảng Nhân dân Cách mạng Lào được thành lập năm 1955 và trở thành đảng cầm quyền từ năm 1975 khi nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào ra đời. Hiện đảng có khoảng 300.000 đảng viên.

Trong nhiều năm gần đây, Lào từng bước mở rộng hội nhập quốc tế, tham gia ASEAN, phát triển các dự án thủy điện, khai khoáng và đẩy mạnh hợp tác kinh tế với Trung Quốc, Việt Nam và Thái Lan.

4. Đảng Cộng sản Cuba

Đảng Cộng sản Cuba chính thức thành lập năm 1965 trên cơ sở hợp nhất các lực lượng cách mạng do Fidel Castro lãnh đạo sau thắng lợi của Cách mạng Cuba năm 1959. Đảng hiện có khoảng 700.000–800.000 đảng viên (tùy nguồn thống kê).

Mặc dù chịu cấm vận kéo dài nhiều thập niên, Cuba vẫn được quốc tế ghi nhận về những thành tựu trong lĩnh vực y tế, giáo dục và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Những năm gần đây, Cuba cũng từng bước cải cách kinh tế, mở rộng khu vực tư nhân và thu hút đầu tư nước ngoài nhưng vẫn duy trì chế độ một đảng.

5. Đảng Lao động Triều Tiên

Đảng Lao động Triều Tiên được thành lập năm 1945 và cầm quyền từ khi nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên ra đời năm 1948. Ước tính đảng có khoảng 4–4,5 triệu đảng viên.

Đây là đảng lãnh đạo một trong những nền chính trị tập trung nhất thế giới. Hệ tư tưởng chính thức là Juche (Chủ thể) kết hợp với đường lối Songun (quân sự trước tiên), nhấn mạnh độc lập dân tộc, tự lực tự cường và vai trò trung tâm của lực lượng vũ trang.

II. Các đảng cộng sản từng hoặc đang tham gia chính phủ

Không phải mọi đảng cộng sản đều nắm quyền như ở Trung Quốc hay Việt Nam. Tại một số quốc gia, các đảng cộng sản tham gia chính phủ thông qua các liên minh cầm quyền hoặc từng giữ vai trò lãnh đạo trong một giai đoạn nhất định.

1. Nepal

Đây có lẽ là quốc gia có phong trào cộng sản phát triển mạnh nhất Nam Á. Các đảng cộng sản lớn gồm: Đảng Cộng sản Nepal (UML); Đảng Cộng sản Nepal (Trung tâm Maoist); Đảng Cộng sản Nepal (Xã hội Chủ nghĩa Thống nhất).

Các đảng này nhiều lần luân phiên giữ chức Thủ tướng hoặc tham gia chính phủ liên minh và hiện vẫn là lực lượng chính trị chủ chốt của Nepal.

2. Síp

Đảng Tiến bộ của Nhân dân Lao động (AKEL) theo quan điểm cộng sản được thành lập từ năm 1941, từng giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2008 và cầm quyền đến năm 2013. Đến nay, AKEL vẫn là một trong những chính đảng lớn nhất của Síp.

3. Bồ Đào Nha

Đảng Cộng sản Bồ Đào Nha (PCP) là một trong những đảng cộng sản lâu đời nhất Tây Âu. Sau Cách mạng Hoa Cẩm Chướng năm 1974, đảng nhiều lần tham gia hoặc ủng hộ các chính phủ cánh tả, đặc biệt trong giai đoạn 2015–2019, dù không trực tiếp nắm giữ nhiều vị trí trong nội các. PCP vẫn có ảnh hưởng đáng kể đối với phong trào công đoàn và các chính sách xã hội của Bồ Đào Nha.

III. Những đảng cộng sản có ảnh hưởng lớn trong phe đối lập

Sau Chiến tranh Lạnh, nhiều đảng cộng sản không còn cầm quyền nhưng vẫn duy trì được vị trí đáng kể trong đời sống chính trị quốc gia.

1. Nga

Đảng Cộng sản Liên bang Nga (CPRF) là chính đảng kế thừa truyền thống của Đảng Cộng sản Liên Xô. Đây là một trong những đảng đối lập lớn nhất tại Nga, thường xuyên đứng trong nhóm dẫn đầu tại các cuộc bầu cử Duma Quốc gia. Đảng chủ trương tăng cường vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế, bảo vệ các chính sách phúc lợi xã hội và khôi phục một số giá trị của thời kỳ Liên Xô.

2. Nhật Bản

Đảng Cộng sản Nhật Bản (JCP) là một trong những đảng cộng sản hoạt động liên tục lâu đời nhất thế giới. Khác với nhiều đảng cộng sản khác, JCP chủ trương đấu tranh thông qua bầu cử nghị viện, phản đối sửa đổi Điều 9 của Hiến pháp Nhật Bản và ủng hộ chính sách hòa bình.

3. Pháp

Đảng Cộng sản Pháp (PCF) từng là lực lượng cánh tả lớn nhất nước Pháp sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Mặc dù ảnh hưởng hiện nay giảm nhiều so với trước, PCF vẫn có đại biểu trong Quốc hội và tham gia nhiều chính quyền địa phương.

4. Ấn Độ

Ấn Độ là quốc gia có số lượng đảng cộng sản nhiều nhất thế giới. Hai đảng lớn nhất là: Đảng Cộng sản Ấn Độ (CPI) và Đảng Cộng sản Ấn Độ (Marxist) – CPI(M). Ngoài ra còn có nhiều tổ chức khác như CPI(ML) Liberation, CPI (Maoist), CPI(ML) Red Star... Trong nhiều thập niên, các đảng cộng sản từng cầm quyền tại các bang Kerala, Tây Bengal và Tripura, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong đời sống chính trị của Ấn Độ.

IV. Danh mục các quốc gia hiện còn có đảng cộng sản hoặc theo hướng cộng sản (theo châu lục)

1. Châu Á (khoảng 25 quốc gia)

- Nhóm đảng cộng sản cầm quyền gồm:

Trung Quốc – Đảng Cộng sản Trung Quốc (CPC)
Việt Nam – Đảng Cộng sản Việt Nam (CPV)
Lào – Đảng Nhân dân Cách mạng Lào
Cuba (địa lý thuộc Bắc Mỹ nhưng thường xếp riêng trong phong trào cộng sản)
CHDCND Triều Tiên – Đảng Lao động Triều Tiên (không còn tự nhận là đảng cộng sản truyền thống nhưng xuất thân từ phong trào cộng sản).

- Đông Á

Nhật Bản – Đảng Cộng sản Nhật Bản (JCP)
Hàn Quốc: Đảng Tiến bộ (Progressive Party) và Một số tổ chức cộng sản nhỏ hoạt động bán hợp pháp.

Đài Loan: Communist Party of Taiwan, Labor Party, Taiwan People's Communist Party.

- Đông Nam Á

Philippines có khá nhiều tổ chức: Communist Party of the Philippines (CPP), Partido Komunista ng Pilipinas-1930, Revolutionary Workers' Party và Một số nhóm Maoist khác.

Indonesia: PKI đã bị cấm từ năm 1966; tuy nhiên vẫn tồn tại các tổ chức Marxist nhỏ ở hải ngoại và trong nước.

Malaysia: Socialist Party of Malaysia, Communist Party of Malaya (lưu vong).
Singapore: Không còn đảng cộng sản hợp pháp nhưng còn một số tổ chức Marxist nhỏ.
Myanmar: Communist Party of Burma.
Thái Lan: Communist Party of Thailand (trên thực tế gần như ngừng hoạt động nhưng chưa giải thể hoàn toàn).
Campuchia: Khmer People's Revolutionary tradition và Một số đảng cánh tả nhỏ.

- Nam Á

Ấn Độ là quốc gia có nhiều đảng cộng sản nhất thế giới. Các đảng lớn: Communist Party of India (CPI) và Communist Party of India (Marxist) – CPI(M). Ngoài ra còn: CPI(ML) Liberation, CPI(ML) Red Star, CPI(ML) New Democracy, CPI(ML) Class Struggle
CPI(Maoist), Revolutionary Socialist Party, Socialist Unity Centre of India, Forward Bloc... Tổng cộng khoảng 10–15 tổ chức cộng sản và Marxist.

Nepal: Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist), Communist Party of Nepal (Maoist Centre), Communist Party of Nepal (Unified Socialist), Nepal Workers and Peasants Party, Nhiều đảng Maoist nhỏ khác. Hiện Nepal có khoảng 8–12 đảng cộng sản.
Bangladesh: Communist Party of Bangladesh, Workers Party, Socialist Party, Marxist-Leninist groups.
Pakistan: Communist Mazdoor Kisan Party, Communist Party of Pakistan, Awami Workers Party.
Sri Lanka: Communist Party of Sri Lanka, Lanka Sama Samaja Party.
Maldives: Có các nhóm Marxist nhỏ.

- Tây Á - Trung Đông

Lebanon: Lebanese Communist Party.
Israel: Maki, Hadash.
Palestine: Palestinian People's Party, Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP), Democratic Front for the Liberation of Palestine (DFLP).
Syria có nhiều đảng: Syrian Communist Party (Bakdash), Syrian Communist Party (Unified), Syrian Communist Party (Will of the People).
Iraq: Iraqi Communist Party.
Iran: Tudeh Party.
Jordan: Jordanian Communist Party.
Cyprus: AKEL (một trong những đảng cộng sản lớn nhất châu Âu).

2. Châu Âu (khoảng 28 quốc gia)

Đây là khu vực có nhiều đảng cộng sản lâu đời nhất sau khi Liên Xô tan rã.

- Đông Âu

Nga: Communist Party of the Russian Federation, Communists of Russia.
Belarus: Communist Party of Belarus.
Ukraine: Communist Party of Ukraine (bị cấm) và Một số tổ chức lưu vong.
Moldova: Party of Communists.
Romania: Romanian Socialist Party, Communist Party (21st Century).
Bulgaria: Bulgarian Communist Party, Communist Party of Bulgaria.
Serbia: New Communist Party of Yugoslavia.
Montenegro: Yugoslav Communist Party.
Bắc Macedonia: Communist Party of Macedonia.
Bosnia và Herzegovina: Communist Party.
Croatia: Socialist Labour Party.
Slovenia: Party for Sustainable Development và Marxist groups.
Albania: Communist Party of Albania.
Kosovo: Các tổ chức Marxist nhỏ.

- Trung Âu

Đức có nhiều đảng: German Communist Party (DKP), Marxist-Leninist Party of Germany (MLPD), Communist Organization, Communist Party of Germany (KPD).
Ba Lan: Communist Party of Poland.
Hungary: Hungarian Workers Party.
Czechia: Communist Party of Bohemia and Moravia.
Slovakia: Communist Party of Slovakia.
Áo: Communist Party of Austria.
Thụy Sĩ: Swiss Party of Labour.

- Tây Âu

Pháp: French Communist Party.
Bỉ: Workers' Party of Belgium.
Hà Lan: New Communist Party, Communist Platform.
Luxembourg: Communist Party of Luxembourg.
Ireland: Communist Party of Ireland.
Vương quốc Anh có nhiều tổ chức: Communist Party of Britain, Communist Party of Britain (Marxist-Leninist), Revolutionary Communist Party, New Communist Party.
Tây Ban Nha: Communist Party of Spain, Communist Party of the Peoples of Spain.
Bồ Đào Nha: Portuguese Communist Party.
Ý có nhiều tổ chức: Communist Refoundation Party, Italian Communist Party, Communist Party.
Hy Lạp: Communist Party of Greece (KKE).
Phần Lan: Communist Party of Finland.
Thụy Điển: Communist Party.
Na Uy: Communist Party of Norway.
Đan Mạch: Communist Party.

3. Châu Mỹ (khoảng 20 quốc gia)

- Bắc Mỹ

Hoa Kỳ có nhiều đảng: Communist Party USA, Party for Socialism and Liberation, Freedom Road Socialist Organization, Revolutionary Communist Party, Socialist Workers Party, và nhiều tổ chức Marxist khác.
Canada: Communist Party of Canada, Marxist-Leninist Party.
Mexico: Communist Party of Mexico. 

- Caribe

Cuba: Communist Party of Cuba.
Cộng hòa Dominica: Dominican Communist Party.
Haiti: Unified Party of Haitian Communists.

- Trung Mỹ
Guatemala: Guatemalan Labour Party.
Honduras: Communist Party of Honduras.
El Salvador: Communist Party.
Nicaragua: Sandinista National Liberation Front (FSLN), xuất phát từ truyền thống Marxist-Leninist.
Costa Rica: People's Vanguard Party.
Panama: People's Party.

- Nam Mỹ
Brazil: Communist Party of Brazil (PCdoB), Brazilian Communist Party (PCB).
Argentina: Communist Party of Argentina, Revolutionary Communist Party.
Chile: Communist Party of Chile.
Uruguay: Communist Party of Uruguay.
Paraguay: Paraguayan Communist Party.
Bolivia: Communist Party of Bolivia.
Peru có nhiều đảng: Peruvian Communist Party, Communist Party of Peru, Red Fatherland và Các tổ chức Maoist.
Ecuador: Communist Party of Ecuador.
Colombia: Colombian Communist Party.
Venezuela: Communist Party of Venezuela.

4. Châu Phi (khoảng 15 quốc gia)

Nam Phi – South African Communist Party.
Sudan – Sudanese Communist Party.
Ai Cập – Egyptian Communist Party.
Algeria – Algerian Party for Democracy and Socialism.
Morocco – Moroccan Communist tradition.
Tunisia – Workers' Party.
Libya – Marxist groups.
Ethiopia – Ethiopian Communist Party.
Eritrea – Marxist organizations.
Kenya – Communist Party of Kenya.
Tanzania – Communist groups.
Uganda – Communist Party of Uganda.
Mozambique – FRELIMO (gốc Marxist-Leninist).
Angola – MPLA (gốc Marxist-Leninist).
Namibia – Communist Party of Namibia.
Zimbabwe – Zimbabwe Communist Party.

5. Châu Đại Dương (4 quốc gia)

Australia: Communist Party of Australia, Communist Party of Australia (1971), Australian Communist Party.
New Zealand: Communist League, Workers Party.
Fiji: Fiji Labour Left.
Papua New Guinea: Marxist organizations.

V. Vì sao có thể nói hiện nay thế giới có hơn 130 đảng cộng sản?

Nếu chỉ tính quốc gia có ít nhất một đảng cộng sản, con số dao động khoảng 80–90 nước. Tuy nhiên, nếu thống kê tổng số các đảng và tổ chức cộng sản đang tồn tại, thì con số vượt 130, thậm chí có thể tiến gần 150, là hoàn toàn hợp lý.

Có ba nguyên nhân chính:

Thứ nhất, nhiều quốc gia tồn tại đồng thời nhiều đảng cộng sản. Đây là hiện tượng phổ biến sau khi phong trào cộng sản quốc tế phân hóa từ thập niên 1960. Chẳng hạn, Ấn Độ hiện có khoảng 10–15 đảng và tổ chức cộng sản hoặc Marxist-Leninist; Nepal có khoảng 8–12; Hoa Kỳ có ít nhất 5 tổ chức lớn; Vương quốc Anh có 4; Đức có 4; Philippines có nhiều đảng cộng sản và Maoist hoạt động song song; Peru, Brazil, Ý và Syria cũng đều có từ hai đến bốn tổ chức cộng sản.

Thứ hai, sự phân hóa về đường lối tư tưởng. Sau các biến cố như chia rẽ Trung Quốc – Liên Xô, sự xuất hiện của chủ nghĩa Mao, Trotsky, Eurocommunism hay các xu hướng Marxist-Leninist truyền thống, nhiều đảng cộng sản tách ra thành các tổ chức độc lập, tên gọi khác nhau nhưng vẫn duy trì bản sắc cộng sản.

Thứ ba, cách thống kê của các tổ chức quốc tế. Các cuộc Hội nghị quốc tế các đảng cộng sản và công nhân (IMCWP) thường quy tụ trên dưới 100 đảng từ nhiều quốc gia. Tuy nhiên, không phải mọi đảng cộng sản trên thế giới đều tham gia diễn đàn này; nhiều tổ chức Maoist, Trotskyist hoặc các đảng cộng sản nhỏ hoạt động độc lập không có mặt. Vì vậy, khi cộng thêm các tổ chức ngoài IMCWP, tổng số đảng cộng sản đang tồn tại trên toàn cầu vượt mốc 130 là điều phù hợp với thực tế.

Lưu ý: Các con số trên mang tính ước lượng vì tiêu chí thống kê khác nhau giữa các nguồn: có nguồn chỉ tính các đảng đăng ký hợp pháp, có nguồn tính cả các đảng bị cấm nhưng còn hoạt động bí mật hoặc lưu vong, cũng như các tổ chức Marxist-Leninist và Maoist tự nhận là đảng cộng sản. Do đó, khi viết rằng "hiện nay trên thế giới có hơn 130 đảng cộng sản hoạt động dưới nhiều hình thức khác nhau, phân bố tại khoảng 80–90 quốc gia", đó là một nhận định có cơ sở và phản ánh tương đối đầy đủ bức tranh của phong trào cộng sản quốc tế hiện nay.

Nguồn: Báo mạng và sự hỗ trợ của AI.