Nguy cơ chiến tranh Nga - NATO và dự đoán phản ứng của Việt Nam

Nguy cơ chiến tranh Nga - NATO và dự đoán phản ứng của Việt Nam

1. ZAKHAROVA CẢNH BÁO: NẾU UKRAINE SỬ DỤNG VŨ KHÍ ANH, NGA CÓ THỂ ĐÁNH CÁC MỤC TIÊU CỦA ANH

Ngày 27/8, theo Reuters, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova công khai cảnh báo nếu Ukraine sử dụng vũ khí do Anh cung cấp để tấn công các mục tiêu trên lãnh thổ Nga, Moscow có thể đáp trả bằng việc đánh vào các mục tiêu quân sự của Anh cả trong lãnh thổ Ukraine lẫn bên ngoài Ukraine. Reuters đánh giá đây là một trong những tuyên bố cứng rắn nhất của Nga nhằm vào Anh từ trước tới nay.

Zakharova nói nếu London không thay đổi chính sách, Anh có nguy cơ tiến gần tới việc trở thành đồng phạm trong những gì Moscow gọi là “khủng bố” nhằm vào dân thường Nga, và điều này có thể dẫn tới “những hậu quả thảm khốc” cho chính nước Anh.

Theo phía Nga, Anh đã chuyển cho Ukraine các dữ liệu kỹ thuật cho phép Ukraine tự lắp ráp tên lửa hành trình Storm Shadow. Pháp cũng từng tuyên bố kế hoạch chuyển giao công nghệ tương tự đối với SCALP, phiên bản Pháp của Storm Shadow. Storm Shadow là loại tên lửa hành trình do Anh và Pháp cùng phát triển.

Zakharova cho rằng việc Anh và Pháp chuyển giao công nghệ sản xuất tên lửa cho Ukraine đồng nghĩa với việc phương Tây đang tìm cách giảm trách nhiệm trực tiếp đối với các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga. Bà tuyên bố Moscow đã nhiều lần cảnh báo nếu Ukraine sử dụng vũ khí Anh để tấn công lãnh thổ Nga, các cơ sở và trang thiết bị quân sự của Anh ở Ukraine và bên ngoài Ukraine đều có thể trở thành mục tiêu trả đũa.

Cảnh báo lần này xuất hiện ngay sau khi Nga cáo buộc Ukraine sử dụng tên lửa Storm Shadow trong một cuộc tấn công vào một trung tâm thương mại ở Donetsk, nơi Nga đang kiểm soát, khiến một số dân thường, trong đó có trẻ em, bị thương. Reuters lưu ý Nga và Ukraine đều có những cáo buộc trái chiều liên quan tới các cuộc tấn công vào dân thường.

2. ĐIỀU ĐÁNG LO HƠN: GIÁM ĐỐC CIA LẠI ĐẾN MOSCOW?

Nếu chỉ có tuyên bố của Zakharova thì có thể coi đây là một vòng leo thang ngôn từ quen thuộc trong chiến tranh Ukraine. Nhưng ngày 25/8 đã xảy ra một sự kiện rất bất thường: Giám đốc CIA John Ratcliffe bí mật tới Moscow.

Điều đáng chú ý là chuyến đi không được Washington công bố trước. Điện Kremlin sau đó xác nhận Ratcliffe đã gặp các quan chức tình báo Nga nhưng không gặp Tổng thống Putin; tuy nhiên Putin được báo cáo về kết quả cuộc gặp. Reuters cũng xác nhận Ratcliffe đã gặp Giám đốc tình báo đối ngoại Nga Sergei Naryshkin, mặc dù cả Washington và Moscow chưa xác nhận nội dung cảnh báo về NATO

Ban đầu Tổng thống Donald Trump gọi chuyến đi này là một chuyến công tác “semi-routine”, tức tương đối bình thường. Nhưng theo Wall Street Journal, ABC News và CBS News, những người được thông báo về chuyến đi cho biết một mục đích quan trọng của Ratcliffe là cảnh báo Moscow không tấn công các nước NATO.

Đây mới là điểm khiến tôi cho rằng chúng ta cần đặc biệt chú ý.

Không phải cứ Giám đốc CIA tới Moscow là có nghĩa Nga sắp đánh NATO. Nhưng nếu thông tin của WSJ, ABC và CBS là chính xác, thì Washington rõ ràng đang đánh giá khả năng Nga có thể thực hiện một hành động nào đó nhằm thử phản ứng và sự đoàn kết của NATO, đặc biệt ở khu vực Baltic. WSJ dẫn các đánh giá tình báo mới cho rằng kịch bản được quan tâm có thể không phải ngay lập tức là một cuộc chiến tổng lực, mà là những hành động giới hạn, từ tấn công mạng, phá hoại cho tới một cuộc xâm nhập quân sự có giới hạn.

Điều này cũng phù hợp với những gì đang xảy ra ở sườn phía Đông NATO. NATO cho biết trong tháng 8 đã phải xử lý các vụ vi phạm không phận tại Ba Lan và Romania cùng nhiều sự cố liên quan tới drone, đồng thời cáo buộc Nga ngày càng chấp nhận mức độ rủi ro cao hơn. NATO tuyên bố đang tăng cường phòng không, phòng thủ tên lửa và lực lượng ở sườn phía Đông.

3. VẬY NGA CÓ THỰC SỰ MUỐN ĐÁNH MỘT NƯỚC NATO?

Theo tôi, không nên vội kết luận rằng Nga đang chuẩn bị một cuộc chiến tranh tổng lực với NATO. Nhưng cũng không nên coi khả năng Nga thử phản ứng của NATO là chuyện viển vông.

Có một nghịch lý rất đáng chú ý. Nếu Nga tấn công một cường quốc NATO như Anh, Pháp, Đức hay Ba Lan bằng một cuộc tấn công quân sự rõ ràng, Moscow gần như chắc chắn phải đối mặt với toàn bộ sức mạnh của NATO. Điều này cực kỳ khác với cuộc chiến ở Ukraine. NATO hiện có 32 thành viên và đã tái khẳng định tại Hội nghị Thượng đỉnh Ankara tháng 7 cam kết Điều 5 là “sắt đá”: một cuộc tấn công vào một thành viên được coi là cuộc tấn công vào tất cả.

Nga hiểu điều đó. Vì thế, nếu Moscow thực sự muốn thử NATO, tôi cho rằng kịch bản nguy hiểm nhất không phải là xe tăng Nga đồng loạt tiến vào Ba Lan, mà là một hành động được thiết kế để tạo ra sự tranh cãi về việc “đây có thực sự là một cuộc tấn công vũ trang hay không?”

Ví dụ, một vụ phá hoại cơ sở hạ tầng, một cuộc tấn công mạng quy mô lớn, một vụ drone, một sự cố biên giới, một cuộc xâm nhập ngắn hạn, hoặc một hành động mà Moscow có thể phủ nhận và gọi là “sự cố”. Đây chính là vùng xám nguy hiểm nhất, có thể bất ngờ dẫn tới xung đột vũ trang trực tiếp giữa Nga và NATO.

Reuters gần đây đưa tin Ba Lan và các nước Baltic đang tăng cường bảo vệ các cơ sở hạ tầng quan trọng vì lo ngại những hoạt động phá hoại hoặc một kịch bản “false flag” có thể gây hỗn loạn và làm NATO khó xác định cách phản ứng. Nói cách khác, Nga không nhất thiết phải đánh NATO để có thể thử NATO.

4. TẠI SAO BALTIC LẠI ĐƯỢC NHẮC ĐẾN NHIỀU NHẤT?

Nếu có một nơi mà khả năng xảy ra khủng hoảng Nga–NATO được các cơ quan tình báo phương Tây quan tâm nhất, thì đó là khu vực Baltic gồm ba nước Estonia, Latvia và Lithuania.

Ba nước này có vị trí địa lý đặc biệt. Chúng nằm sát Nga và Belarus, trong khi Kaliningrad của Nga nằm giữa Ba Lan và Lithuania. Đồng thời, quy mô quân đội của các nước Baltic tương đối nhỏ so với Nga.

Chính vì vậy, một cuộc khủng hoảng ở Baltic có thể tạo ra một bài toán cực kỳ khó cho NATO: phản ứng ngay lập tức để chứng minh Điều 5 có ý nghĩa thực tế, hay tránh leo thang một cuộc chiến lớn với Nga?

NATO hiện đã tăng đáng kể lực lượng ở sườn phía Đông. Liên minh cho biết số nhóm chiến đấu đa quốc gia ở sườn phía Đông đã tăng từ 4 lên 9, đồng thời xây dựng các kế hoạch tăng viện nhanh và củng cố phòng không, tên lửa. NATO cũng nhấn mạnh rằng mọi thành viên đều được bảo vệ và bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào một thành viên đều sẽ nhận được phản ứng mạnh.

Đây chính là điều làm cho bài toán trở nên phức tạp: Nga có thể muốn thử NATO, nhưng NATO cũng đang cố làm cho Nga tin rằng thử như vậy là một canh bạc cực kỳ nguy hiểm.

5. VẬY KHẢ NĂNG NGA ĐÁNH NATO LÀ BAO NHIÊU?

Nếu buộc phải đánh giá vào thời điểm 27/8/2026, tôi sẽ chia thành ba mức.

Một là chiến tranh tổng lực Nga–NATO: khả năng này theo tôi là thấp. Nga đang phải tiếp tục cuộc chiến ở Ukraine, trong khi tấn công NATO đồng nghĩa với mở ra một cuộc chiến có quy mô rất khác; thiệt hại giữa các bên đều có thể rất lớn. Không có lợi ích rõ ràng nào đủ lớn để Moscow dễ dàng chấp nhận cái giá đó.

Hai là một cuộc tấn công quân sự giới hạn nhằm thử phản ứng của NATO có nguy cơ cao hơn đáng kể so với chiến tranh tổng lực, đặc biệt ở khu vực Baltic. Đây chính là loại kịch bản mà các báo cáo về chuyến đi của Ratcliffe đang khiến người ta chú ý. Nhưng cần nhấn mạnh đây vẫn là đánh giá về nguy cơ, chưa thấy bằng chứng Nga đã quyết định tấn công, chỉ là chưa triển khai.

Ba là chiến tranh vùng xám, phá hoại, gây nhiễu, drone, các hoạt động bí mật và những hành động có thể phủ nhận tấn công quân sự. Đây thực tế đã là lĩnh vực đáng lo ngại nhất. NATO hiện công khai nói Nga đang tiến hành các hoạt động hỗn hợp nhằm vào các nước thành viên, bao gồm phá hoại cơ sở hạ tầng, tấn công mạng, gây nhiễu điện tử và các hành động gây bất ổn.

Vì vậy, nếu hỏi “Nga có đánh một nước NATO không?”, câu trả lời thận trọng sẽ là: Không có đủ bằng chứng để nói Nga đã quyết định đánh NATO. Nhưng có đủ dấu hiệu để nói rằng Washington và các nước NATO đang nghiêm túc chuẩn bị cho khả năng Nga thử phản ứng của liên minh, đặc biệt ở Baltic. Chuyến đi Moscow của Giám đốc CIA chính là một trong những dấu hiệu đáng chú ý nhất.

6. ĐIỀU NGUY HIỂM NHẤT CÓ THỂ LÀ MỘT TÍNH TOÁN SAI

Tôi cho rằng đây mới là điều đáng lo nhất. Nga có thể không muốn chiến tranh với NATO. NATO cũng không muốn chiến tranh với Nga. Nhưng hai bên đều đang tăng vũ khí, tăng cảnh giác, tăng hoạt động tình báo và ngày càng tiến sát nhau.

Trong môi trường như vậy, một hành động mà bên này coi là “giới hạn” có thể được bên kia coi là hành động chiến tranh vì đã chính thức vượt lằn ranh đỏ. Đó cũng là lý do việc Nga hôm nay cảnh báo có thể đánh mục tiêu quân sự của Anh cần được đặt cạnh chuyến đi Moscow của Ratcliffe.

Một bên đang nói: “Đừng tấn công NATO.”

Bên kia đang nói: “Nếu NATO cho Ukraine dùng vũ khí của mình để đánh sâu vào Nga, chúng tôi sẽ đánh vào các mục tiêu quân sự của các người.”

Đây chưa phải là chiến tranh Nga–NATO. Nhưng rõ ràng ranh giới giữa cuộc chiến Ukraine và cuộc đối đầu trực tiếp Nga–NATO đang trở nên mỏng hơn.

Và chính vì vậy, chuyến đi Moscow của Giám đốc CIA lần này đã và đang được thế giới theo dõi rất sát sao để biết cuối cùng hai bên đã thông báo cho nhau những gì và đạt đạt được thỏa thuận gì.

7. KHẢ NĂNG LỚN NHẤT LÀ NGA MUỐN 'THỬ NATO"

Đây là điểm quan trọng nhất. Nếu Putin muốn thử xem Điều 5 của NATO có thực sự hoạt động hay không, Nga không cần chiếm cả Estonia hay Latvia. Làm như vậy chẳng khác nào tự đẩy mình vào một cuộc đại chiến.

Mục tiêu hợp lý hơn sẽ là tạo ra một sự kiện quân sự đủ nghiêm trọng để NATO phải phản ứng, nhưng đủ nhỏ và đủ mơ hồ để NATO khó thống nhất ngay lập tức rằng đây là một cuộc chiến tranh.

Đây cũng là loại kịch bản mà các nghiên cứu chiến lược gần đây đang bàn tới. Một nghiên cứu của Institut Montaigne xây dựng hẳn kịch bản Nga trước tiên sử dụng các biện pháp “vùng xám”, sau đó chuyển sang một cuộc tấn công có giới hạn nhằm kiểm tra Điều 5.

Tôi hình dung diễn biến có thể xảy ra như sau.

Giai đoạn 1: Nga tạo ra một cuộc khủng hoảng.

Có thể bắt đầu bằng tấn công mạng, phá hoại cơ sở hạ tầng, gây nhiễu GPS, drone xâm nhập không phận, hoặc một sự cố biên giới. Những việc này thực ra đã xuất hiện ngày càng nhiều ở châu Âu. Reuters gần đây cho biết Ba Lan và các nước Baltic đang tăng cường bảo vệ cơ sở hạ tầng vì lo ngại các hoạt động phá hoại...

Mục đích của giai đoạn này không nhất thiết là gây thiệt hại lớn, mà là thăm dò khả năng NATO phát hiện nhanh đến đâu? Mỹ phản ứng thế nào? Các nước Tây Âu có coi đó là hành động khủng bố trực tiếp của Nga không? Chính phủ các nước NATO có thống nhất được hay bắt đầu tranh cãi?

Giai đoạn 2: một hành động quân sự giới hạn.

Đây mới là bước nguy hiểm. Ví dụ giả định: một nhóm quân Nga vượt qua biên giới trong thời gian ngắn tại một khu vực rất nhỏ ở Baltic; hoặc Nga chiếm giữ một điểm chiến lược nhỏ rồi tuyên bố đây là biện pháp bảo vệ người Nga; hoặc một lực lượng không mang dấu hiệu rõ ràng xuất hiện và Moscow phủ nhận họ là quân Nga giống như ở Crimea.

Một khả năng khác còn khó xử lý hơn là một cuộc tấn công bằng drone hoặc tên lửa vào một mục tiêu quân sự ở NATO, nhưng Nga tuyên bố đó là nhầm lẫn hoặc phản ứng đối với một hoạt động của NATO.

Mục tiêu không phải chiếm đất. Mục tiêu là đặt NATO trước một câu hỏi cực kỳ khó: “Đây có phải là một cuộc tấn công vũ trang đủ để kích hoạt Điều 5 hay chưa?”. Đó mới là bài toán mà Moscow có thể muốn thử.

Giai đoạn 3 sẽ là cuộc đấu trí chính trị trong NATO

Tôi cho rằng đây mới là phần Putin quan tâm nhất. Điều 5 không phải một nút bấm tự động: “bị Nga đánh toàn khối NATO lập tức tuyên chiến với Nga”.

NATO quy định mỗi nước sẽ hỗ trợ bằng “những hành động mà nước đó cho là cần thiết”, có thể bao gồm sử dụng lực lượng vũ trang nhưng không phải mọi thành viên nhất thiết phải phản ứng bằng cùng một hình thức.

Vì vậy, một cuộc tấn công rất nhỏ có thể tạo ra tranh luận: Mỹ tuyên bố phải phản ứng mạnh để giữ uy tín cho NATO. Ba Lan và Baltic yêu cầu phải đánh trả ngay, nếu không lần sau Nga sẽ tiến xa hơn. Đức, Pháp và một số nước Tây Âu thì lo ngại, cho rằng phải rất thận trọng để tránh biến một sự cố thành chiến tranh Nga–NATO và vũ khí hạt nhân được sử dụng. Đây chính là điều Nga có thể muốn nhìn thấy.

Không nhất thiết Nga muốn đánh NATO; họ muốn biết NATO sẽ đánh Nga đến đâu nếu Nga đánh NATO một chút để răn đe. Đây là sự khác biệt rất lớn.

Nhưng NATO có một vấn đề ai cũng thấy: Nếu không phản ứng thì còn nguy hiểm hơn. Giả sử Nga chiếm một khu vực rất nhỏ của Estonia vì lý do nào đó rồi tuyên bố: “Chúng tôi không chiến tranh với NATO”.

Nếu NATO không phản ứng quân sự, Nga có thể rút quân sau vài ngày. Nhưng khi đó Moscow đã thu được một thông tin vô giá: Điều 5 có giới hạn, và lần sau có thể thử lớn hơn.

Đây chính là lý do một cuộc tấn công nhỏ đôi khi nguy hiểm hơn một cuộc tấn công lớn. Một cuộc xâm lược lớn khiến NATO dễ dàng thống nhất. Một cuộc tấn công nhỏ lại tạo ra tranh luận.

Một nghiên cứu của CFR hồi đầu năm cũng lưu ý rằng Nga có thể dùng các cuộc tấn công quy mô thấp để kiểm tra xem Mỹ có thực sự sẵn sàng bảo vệ đồng minh châu Âu hay không; thậm chí một cuộc tấn công bằng drone có thể tạo ra tác động chính trị lớn hơn rất nhiều so với chi phí quân sự của nó.

Nhưng nếu NATO phản ứng mạnh thì Nga sẽ làm gì? Đây là điểm Nga sẽ phải tính toán rất kỹ trước khi thử.

Nếu NATO phản ứng ngay bằng cách đưa lực lượng lớn vào Baltic, tăng cường không quân, phòng không và hải quân, đồng thời Mỹ tuyên bố rõ ràng rằng đây là hành động xâm lược, thì kế hoạch “thử NATO” của Nga thất bại.

Nga sẽ đứng trước lựa chọn: Nếu rút lui thì mất uy tín. Nếu tiếp tục đánh thì biến cuộc thử nghiệm thành chiến tranh thực sự với NATO.

Tôi cho rằng trong kịch bản này, Nga có nhiều khả năng dừng lại hơn là leo thang thành chiến tranh tổng lực, nếu mục tiêu ban đầu chỉ là thử phản ứng và bản thân Nga cũng yếu hơn NATO. Nga hiểu rằng địa lý Baltic hiện nay đã khác trước rất nhiều. Phần Lan và Thụy Điển đã vào NATO, khiến vị trí chiến lược của Nga tại Baltic khó khăn hơn. IISS đánh giá Nga vẫn có năng lực gây khó khăn cho NATO bằng tên lửa, UAV, tác chiến điện tử, thủy lôi và các hoạt động phá hoại, nhưng NATO hiện cũng có khả năng kiểm soát và tăng viện mạnh hơn trước.

Nhưng còn một kịch bản nguy hiểm hơn. Giả sử Putin nghĩ: “Tôi chỉ đánh một chút. NATO sẽ không dám đánh lại vì sợ chiến tranh hạt nhân.”

Trong khi Trump lại nghĩ: “Nếu không đánh trả thì NATO mất uy tín.”

Hai bên đều nghĩ mình đang kiểm soát leo thang. Nhưng thực tế thì không. Một chiếc máy bay bị bắn rơi. Một tàu chiến bị đánh trúng. Một tên lửa Nga giết chết binh sĩ Mỹ. Một cuộc không kích NATO làm chết lính Nga. Rồi bên kia trả đũa.

Từ một cuộc thử nghiệm có giới hạn biến thành vòng xoáy leo thang. Thực tế trong chiến tranh hiện đại, điều nguy hiểm nhất đôi khi không phải là một bên muốn chiến tranh, mà là hai bên đều nghĩ mình có thể kiểm soát chiến tranh.

Tóm lại, điều đáng lo không phải là Nga muốn chiến tranh với NATO; Nga không dám làm điều đó. Điều đáng lo hơn là Nga muốn thử xem NATO thực sự đoàn kết đến đâu. Một cuộc tấn công nhỏ có thể được Moscow coi là một phép thử, nhưng với NATO đó lại có thể là phép thử mà nếu trả lời sai, cả cấu trúc an ninh châu Âu sẽ thay đổi. Tình huống nguy hiểm nhất là không ai biết chính xác “một cuộc tấn công nhỏ” sẽ kết thúc ở đâu.

8. PHẢN ỨNG CỦA TRUNG QUÓC

Tôi cho rằng Trung Quốc sẽ không đứng về phía Nga theo kiểu trực tiếp tham chiến như Triều Tiên, nhưng cũng không đứng về phía NATO. Phản ứng của Bắc Kinh sẽ rất thực dụng: tìm mọi cách để Nga không bị đánh bại, đồng thời ngăn cuộc chiến biến thành chiến tranh Nga–NATO toàn diện.

Điều này phù hợp khá rõ với lập trường mà Bắc Kinh đang thể hiện trong năm 2026. Trung Quốc liên tục nói ưu tiên trước mắt là ngừng bắn, phản đối leo thang, nhưng đồng thời phản bác mạnh các cáo buộc của NATO rằng Trung Quốc “hỗ trợ” Nga. Tại Liên Hợp Quốc cuối tháng 7, đại diện Trung Quốc nhấn mạnh rằng tình hình Ukraine đang “cực kỳ nguy hiểm” và phải đảo ngược xu hướng leo thang càng sớm càng tốt. 

Phản ứng của Trung Quốc có thể sẽ diễn ra theo 3 bước:

Thứ nhất, Bắc Kinh sẽ lập tức kêu gọi ngừng bắn và kiềm chế.

Nếu Nga bất ngờ đánh một nước Baltic, phản ứng đầu tiên của Bộ Ngoại giao Trung Quốc gần như chắc chắn sẽ là một tuyên bố kiểu: tất cả các bên cần bình tĩnh, tránh hành động làm tình hình leo thang, giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại và tôn trọng an ninh chính đáng của các bên. Đây chính là ngôn ngữ Trung Quốc đã sử dụng trong khủng hoảng Ukraine hiện nay. Bắc Kinh nhiều lần nói rằng chiến tranh không có người thắng và việc tiếp tục leo thang chỉ làm dân thường chịu thêm tổn thất. Nhưng không nên coi việc Trung Quốc kêu gọi ngừng bắn với việc Trung Quốc lên án Nga.

Thứ hai, Trung Quốc sẽ phản đối việc NATO biến cuộc tấn công thành một cuộc chiến tranh toàn diện với Nga. Đây mới là điểm quan trọng.

Nếu Nga đánh một nước NATO rất hạn chế rồi NATO trả đũa giới hạn, Bắc Kinh có thể đứng giữa và kêu gọi hai bên kiềm chế. Nhưng nếu NATO quyết định đánh sâu vào lãnh thổ Nga, Trung Quốc sẽ lập tức chuyển sang lập luận: NATO phải chịu trách nhiệm ngăn cuộc xung đột lan rộng.

Bắc Kinh có lập trường rất cứng đối với NATO. Tháng 6/2026, khi Tổng thư ký NATO Mark Rutte cáo buộc Trung Quốc hỗ trợ Nga, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đáp trả, tố cáo NATO là một “tàn dư của Chiến tranh Lạnh” và cần nghiêm túc suy nghĩ về vai trò của mình đối với hòa bình và ổn định thế giới. Cho nên nếu xảy ra chiến tranh Nga–NATO, Trung Quốc sẽ tận dụng cơ hội này để đánh vào tính chính danh của NATO, chứ không nhất thiết phải đánh vào một nước NATO cụ thể.

Thứ ba, Trung Quốc sẽ hỗ trợ Nga về kinh tế và ngoại giao, nhất là những mặt hàng lưỡng dụng có thể sử dụng trong quốc phòng, nhưng rất có thể tránh hỗ trợ quân sự công khai.

Nga và Trung Quốc hiện có quan hệ chiến lược rất sâu và không giới hạn. Nga đã chuyển hướng phần lớn thương mại sang Trung Quốc, còn Trung Quốc trở thành một nguồn quan trọng về hàng hóa, linh kiện và công nghệ lưỡng dụng giúp Nga duy trì năng lực công nghiệp quốc phòng dưới sức ép trừng phạt.

Nếu Nga bị NATO tấn công, Bắc Kinh có động cơ rất lớn để không để Nga bị bóp nghẹt kinh tế. Trung Quốc có thể tiếp tục mua dầu khí Nga, duy trì thương mại bằng nhân dân tệ, cung cấp hàng hóa và linh kiện lưỡng dụng, giúp Nga giảm tác động của các biện pháp trừng phạt, ủng hộ Nga tại Liên Hợp Quốc, phản đối những biện pháp trừng phạt quá mức.

Nhưng tôi không cho rằng Trung Quốc sẽ lập tức đưa quân, máy bay hay tên lửa sang giúp Nga, vì làm như vậy sẽ biến cuộc chiến từ Nga – NATO thành Nga + Trung Quốc vs NATO + Mỹ. Đây là điều Bắc Kinh gần như chắc chắn không muốn.

Tuy nhiênTrung Quốc có thể “giúp Nga mà không cần đánh NATO”. Khi đó Trung Quốc chỉ cần cung cấp cho Nga đủ xăng dầu, ngoại tệ, linh kiện, thị trường và cả vũ khí (không công khai) để tiếp tục chiến đấu, thì Moscow thừa sức chống chịu lâu dài với NATO mà chưa cần dùng tới vũ khí hạt nhân.

Đồng thời, Bắc Kinh có thể tăng cường hoạt động quân sự ở Đài Loan, Biển Đông hoặc Biển Hoa Đông, để buộc Mỹ phải phân tán sự chú ý. Đây là nghệ thuật vây Ngụy cứu Triệu của người Trung Quốc.

Nếu Trung Quốc khiến Mỹ phải đưa thêm máy bay, tàu sân bay, tên lửa phòng không, lực lượng không quân và quân đội từ Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương sang châu Âu để bảo vệ NATO thì sẽ tạo ra “thời cơ chiến lược” rất lớn đối với Trung Quốc. Nhưng tôi không nghĩ Trung Quốc sẽ lập tức nhân cơ hội đó để đánh Đài Loan, vì đánh Đài Loan trong lúc Mỹ đang chiến tranh với Nga cũng là một canh bạc khổng lồ. Trung Quốc sẽ không biết chắc Mỹ có phản ứng thế nào, Nhật Bản sẽ làm gì, Australia sẽ làm gì và cuộc chiến sẽ kéo dài bao lâu. Mặt khác, Trung Quốc vẫn hy vọng sẽ thu hồi Đài Loan bằng giải pháp hòa bình, mà khả năng này cũng không thấp một khi Trung Quốc chính thức trở thành lãnh đạo thế giới.

Còn một vấn đề nữa đã được nhắc tới: Vũ khí hạt nhân. Nếu Nga bị đẩy vào tình trạng nguy hiểm đến mức bắt đầu sử dụng hoặc có thể sẽ sử dụng vũ khí hạt nhân thật, thì chính Trung Quốc cũng sẽ cực kỳ lo ngại. Bắc Kinh gần đây vẫn công khai phản đối việc sử dụng vũ khí hạt nhân trong chiến tranh Ukraine và từng trực tiếp kêu gọi Moscow không sử dụng chúng.

Cho nên nếu xảy ra chiến tranh Nga–NATO, Trung Quốc có thể trở thành một trong những lực lượng gây áp lực mạnh nhất để Nga không sử dụng vũ khí hạt nhân, vì khi đó chiến tranh Nga–NATO sẽ chính thức biến thành chiến tranh thế giới và kéo theo khủng hoảng hạt nhân toàn cầu.

9. PHẢN ỨNG CỦA VIỆT NAM

Tôi cho rằng cách phản ứng của Việt Nam sẽ khá đặc biệt vì Việt Nam đồng thời có quan hệ rất sâu với Nga và Trung Quốc, đồng thời cũng có quan hệ ngày càng quan trọng với Mỹ và phương Tây, lại có lợi ích sống còn trong việc duy trì nguyên tắc không dùng vũ lực và tôn trọng chủ quyền. Tôi nghĩ có thể hình dung phản ứng của Việt Nam theo các tầng sau.

Phản ứng đầu tiên sẽ là kêu gọi ngừng bắn và kiềm chế. Đây là điều ai cũng biết. Nếu Nga đánh một nước NATO, tuyên bố đầu tiên của Việt Nam nhiều khả năng sẽ không đứng hẳn về Nga hay NATO, mà sử dụng công thức ngoại giao quen thuộc: Việt Nam quan ngại sâu sắc trước diễn biến mới, kêu gọi các bên kiềm chế, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình, phù hợp Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế.

Việt Nam sẽ không chống Nga. Quan hệ Việt–Nga hiện vẫn rất đặc biệt. Năm 2026 được hai nước xác định là Năm Hợp tác Khoa học và Giáo dục Việt–Nga, với hơn 100 hoạt động được lên kế hoạch; hai bên tiếp tục nhấn mạnh quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Vì vậy, tôi không nghĩ Hà Nội sẽ xuất hiện một tuyên bố kiểu: “Việt Nam lên án Nga và ủng hộ NATO.”. Khả năng cao hơn là: Việt Nam phản đối hành động quân sự nhưng không biến điều đó thành một cuộc đối đầu chính trị với Nga.

Đây chính là kiểu “ngoại giao cây tre” mà Việt Nam đã áp dụng khá thành công từ khi chiến tranh Ukraine bùng nổ: giữ quan hệ với Nga, nhưng đồng thời mở rộng quan hệ với Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và các đối tác khác. Các phân tích về chính sách của Hà Nội đối với chiến tranh Ukraine cũng nhận xét Việt Nam duy trì lập trường tương đối trung lập trong khi vẫn giữ quan hệ truyền thống với Moscow.

Việt Nam cũng sẽ đặc biệt tránh ủng hộ việc NATO leo thang. Việt Nam sẽ rất lo ngại NATO mở rộng chiến tranh sang lãnh thổ Nga. Lý do chính không chỉ vì người Việt Nam có quan hệ hữu nghị với Nga, mà vì Việt Nam có một lợi ích chiến lược rất rõ: không muốn thế giới hình thành tiền lệ rằng các cường quốc có thể dùng sức mạnh quân sự để giải quyết tranh chấp. Điều này liên quan trực tiếp tới Biển Đông.

Cho nên tôi dự đoán Hà Nội sẽ nhấn mạnh cả hai vế: Nga không nên dùng vũ lực chống nước NATO; NATO cũng không nên biến một cuộc tấn công giới hạn thành chiến tranh tổng lực với Nga.

Nếu chiến tranh kéo dài, Việt Nam sẽ đứng trước một bài toán rất khó: Tiếp tục giữ quan hệ với Nga nhưng không để bị phương Tây coi là hỗ trợ Nga lách trừng phạt. Tôi nghĩ Việt Nam sẽ cực kỳ thận trọng với các giao dịch có thể bị Mỹ hoặc EU coi là hỗ trợ trực tiếp cho năng lực quân sự của Nga. Đặc biệt nếu Washington và Brussels áp dụng một vòng trừng phạt mới rất mạnh, Việt Nam sẽ phải kiểm tra kỹ ngân hàng, thanh toán quốc tế, vận tải, bảo hiểm, hàng hóa lưỡng dụng và xuất nhập khẩu.

Mặt khác về quốc phòng, Việt Nam sẽ phải chú trọng đặc biệt tới Biển Đông vì môi trường an ninh châu Á cũng thay đổi; đặc biệt Trung Quốc có thêm “không gian chiến lược” ở châu Á. Việt Nam sẽ phải tăng cảnh giác quân sự, tình báo, giám sát biển và bảo vệ các cơ sở chiến lược, đồng thời tăng trao đổi quốc phòng với các đối tác.

Còn một điều rất đáng chú ý nữa trong chính sách đối ngoại Việt Nam. Ngay cả khi bị Trung Quốc gây sức ép, Hà Nội cũng không muốn trở thành một tiền đồn chống Trung Quốc của Mỹ. Vì vậy, phản ứng có khả năng nhất là tăng quan hệ với Mỹ, Nhật, Ấn Độ, Australia, EU và giữ quan hệ với Nga và Trung Quốc. Nói cách khác, nếu chiến tranh Nga–NATO xảy ra, ngoại giao cây tre của Việt Nam sẽ càng quan trọng chứ không phải mất đi.

https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-could-strike-uk-military-targets-response-ukrainian-strikes-using-2026-08-27/

https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/08/25/cia-director-moscow-rare-unannounced-trip/

https://www.wsj.com/politics/policy/cia-chiefs-surprise-moscow-trip-was-to-warn-russia-not-to-attack-nato-c2d997f3

https://nato.int/en/news-and-events/articles/news/2026/08/12/nato-allies-condemn-recent-airspace-violations-and-incidents

https://www.ncia.nato.int/newsroom/news/the-ankara-summit-declaration

https://www.reuters.com/world/europe/poland-baltics-shield-infrastructure-fearing-russian-false-flag-strike-2026-08-10/

https://www.institutmontaigne.org/en/publications/scenarios-nato-and-russian-threat-case-baltic-states